Türkiye Cumhuriyeti

Birleşmiş Milletler Cenevre Ofisi Nezdinde Daimi Temsilciliği

Bilgi Notları

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN), 28.12.2015

http://home.web.cern.ch/

Nükleer fizik ve parçacık fiziği alanında araştırmalar yapmak üzere 1954 yılında kurulan “Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi’ne (CERN) 20 Avrupa ülkesi (Almanya, Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Hollanda, İtalya, İspanya, İsveç, İsviçre, İngiltere, Macaristan, Norveç, Polonya, Portekiz, Slovakya, Yunanistan) ve İsrail üyedir.

CERN’de, “büyük patlama” kuramından hareketle, evreni oluşturan maddelerin en ufak kütle düzeyinde incelenmesine ve evrenin oluşumuna ilişkin sorulara yanıt bulunmasına çalışılmaktadır. CERN’in altında 2009 yılında kurulan 27 km’lik dairesel bir tüneldeki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda (Large Hadron Collider - LHC) madde parçacıkları en yüksek hızda birbiriyle çarpıştırılmakta ve ortaya çıkan en küçük yapıtaşları incelenmektedir. LHC’de 2012 yılında yapılan deneyler, “Higgs Parçacığı” adı ile bilinen parçacığın mucidi İskoç fizikçi Christopher Higgs’in 2013 Nobel Fizik Ödülü’ne layık görülmesine zemin hazırlamıştır.

Türkiye 1961 yılından bu yana gözlemci statüsünde CERN ile yakın işbirliği içindedir. Bu çerçevede, Türk bilim adamları ve mühendisleri CERN kapsamındaki araştırmalara kısmen ve proje bazında katılmaktadırlar. Bu kurum ile yarım yüzyıldan fazla süredir devam etmekte olan ilişkiler, parçacık fiziğinin Türkiye’deki gelişimine somut katkı sağlamıştır.

CERN-Türkiye ilişkilerinin geliştiği son dönemde, 2006 yılında Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK), anılan Merkez ile ilişkileri yürütmekle görevlendirilmiş; 2009 yılında Türkiye’nin tam üyelik başvurusu yapılmış, bu başvuru 2012’de ortak üyelik başvurusuna çevrilmiştir. 2013 yılında başlayan müzakereler sonucunda, Türkiye ile CERN arasındaki ortak üyelik anlaşması 12 Mayıs 2014 tarihinde

Nükleer fizik ve parçacık fiziği alanında araştırmalar yapmak üzere 1954 yılında kurulan “Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi’ne (CERN) 20 Avrupa ülkesi (Almanya, Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Hollanda, İtalya, İspanya, İsveç, İsviçre, İngiltere, Macaristan, Norveç, Polonya, Portekiz, Slovakya, Yunanistan) ve İsrail üyedir.

 

CERN’de, “büyük patlama” kuramından hareketle, evreni oluşturan maddelerin en ufak kütle düzeyinde incelenmesine ve evrenin oluşumuna ilişkin sorulara yanıt bulunmasına çalışılmaktadır. CERN’in altında 2009 yılında kurulan 27 km’lik dairesel bir tüneldeki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda (Large Hadron Collider - LHC) madde parçacıkları en yüksek hızda birbiriyle çarpıştırılmakta ve ortaya çıkan en küçük yapıtaşları incelenmektedir. LHC’de 2012 yılında yapılan deneyler, “Higgs Parçacığı” adı ile bilinen parçacığın mucidi İskoç fizikçi Christopher Higgs’in 2013 Nobel Fizik Ödülü’ne layık görülmesine zemin hazırlamıştır.

 

Türkiye 1961 yılından bu yana gözlemci statüsünde CERN ile yakın işbirliği içindedir. Bu çerçevede, Türk bilim adamları ve mühendisleri CERN kapsamındaki araştırmalara kısmen ve proje bazında katılmaktadırlar. Bu kurum ile yarım yüzyıldan fazla süredir devam etmekte olan ilişkiler, parçacık fiziğinin Türkiye’deki gelişimine somut katkı sağlamıştır.

 

CERN-Türkiye ilişkilerinin geliştiği son dönemde, 2006 yılında Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK), anılan Merkez ile ilişkileri yürütmekle görevlendirilmiş; 2009 yılında Türkiye’nin tam üyelik başvurusu yapılmış, bu başvuru 2012’de ortak üyelik başvurusuna çevrilmiştir. 2013 yılında başlayan müzakereler sonucunda, Türkiye ile CERN arasındaki ortak üyelik anlaşması 12 Mayıs 2014 tarihinde imzalanmıştır. Ortak üyelik, anlaşmanın Türkiye’deki iç hukuki onay sürecinin tamamlanmasını müteakip  6 Mayıs 2015 tarihinde yürürlüğe girmiştir.