Türkiye Cumhuriyeti

Birleşmiş Milletler Cenevre Ofisi Nezdinde Daimi Temsilciliği

Bilgi Notları

Birleşmiş MilletlerMülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK-UNHCR), 30.11.2015

http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/home

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 1949’da aldığı kararla, 1 Ocak 1951 itibarıyla Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin (BMMYK) kurulmasına karar verilmiştir. Mültecilerin korunmasıyla ve mülteci sorunlarına kalıcı çözümler bulmakla görevli olan BMMYK faaliyetleri, insani ve sosyal nitelik taşımakta, siyasi boyuta sahip bulunmamaktadır.

BM Genel Kurulu'nun 18 Kasım 2015 tarihli toplantısında, BM Mülteciler Yüksek Komiserliği görevine Filippo Grandi (İtalya) beş yıllık bir süre için seçilmiştir. Adıgeçen görevine 1 Ocak 2016'da başlayacaktır.

Uluslararası mülteci koruma rejiminin temelini Mültecilerin Statüsüne İlişkin 1951 Sözleşmesi ve 1967 Protokolü oluşturmaktadır. 1951 yılında kabul edilen Sözleşme 1954’te yürürlüğe girmiştir. Sözleşme (a) “1 Ocak 1951 tarihi öncesinde Avrupa’da” (b) “1 Ocak 1951 tarihi öncesinde Avrupa’da veya başka yerlerde” meydana gelen olaylar sonucunda mülteci konumuna düşmüş kişileri kapsamakta, böylece coğrafya ve zaman sınırlaması getirmekte ve taraf devletlere bu iki seçenekten birini kabul etme hakkını vermektedir. 1967’de yürürlüğe giren “Mültecilerin Statüsüne Dair Protokol” ile çekinceler saklı kalmak kaydıyla, sözkonusu coğrafya ve zaman sınırlaması kaldırılmıştır.

Türkiye’nin, 1951 Sözleşmesi ve 1967 Protokolüne koyduğu coğrafi sınırlamalar mevcuttur. Sözleşmenin ilk taraf devletlerinden olan Türkiye, 29 Ağustos 1961 tarihinde bu konudaki deklarasyonunu açıklamış ve ilgili ibareyi "Avrupa'da meydana gelen olaylar nedeniyle" şeklinde anladığını ve kabul ettiğini ifade etmiştir. Türkiye, Bakanlar Kurulu'nun 1 Temmuz 1968 tarihli kararı ile 1967 Protokolüne katılmıştır, ancak 1951 Sözleşmesi ile getirdiği coğrafi kısıtlamayı kaldırmamıştır. Bu çerçevede, Avrupa ülkeleri dışından gelen sığınmacılara mülteci statüsü tanınmamakta, Sözleşme hükümlerine göre mülteci statüsü taşıyan kişiler "sığınmacı" olarak tanımlanmakta ve üçüncü bir ülkeye yerleştirilene dek kendilerine geçici koruma sağlanmaktadır.

1951 Sözleşmesi’ne 144, 1967 Protokolü’ne ise 145 devlet taraftır. İki devlet (Madagaskar, Saint Kitts ve Nevis) sadece Sözleşme’ye, üç devlet (ABD, Cape Verde, Venezuela) ise sadece Protokol’e taraftır.

BMMYK, karma nüfus hareketlerinde mülteciler ve görev alanına giren diğer kişilerin göçmenlerden ayrılarak mülteci hukukundan kaynaklanan haklarının yasadışı göç tedbirlerinden olumsuz yönde etkilenmesinin önlenmesi ve koruma altına alınmalarının sağlanmasını hedeflemektedir.

Bütçesi gönüllü katkılara dayanan BMMYK, uluslararası mülteci koruma rejiminin temelini oluşturan 1951 Sözleşmesi ve 1967 Protokolü’nün güçlendirilmesi suretiyle bu rejimin daha etkin hale getirilmesi amacıyla çaba sarf etmektedir.

Kurulduğu 1951 yılından beri BMMYK Yürütme Komitesi (EXCOM) üyesi olan Türkiye, BMMYK çalışmalarına aktif olarak katılmakta ve kuruluşun bütçesine düzenli olarak gönüllü katkı yapmaktadır. BMMYK Türkiye’deki faaliyetlerini Ankara’daki temsilciliği kanalıyla yürütmektedir.

-Temel Organlar, İşleyiş ve Karar Alma Mekanizmaları

BMMYK EXCOM, 98 ülkeden oluşmakta, izlenecek politikaları belirlemekte ve bütçeyi onaylamaktadır. EXCOM yılda bir kez Ekim ayında bir hafta süreyle Cenevre’de toplanmaktadır. EXCOM’a bağlı olarak görev yapan ve hazırlıkları yürüten Daimi Komite (Standing Committee) yılda üç kez Cenevre’de toplanmaktadır. BMMYK, EKOSOK kanalıyla BM Genel Kurulu’na yıllık raporlar sunmaktadır.