Türkiye Cumhuriyeti

Birleşmiş Milletler Cenevre Ofisi Nezdinde Daimi Temsilciliği

Bilgi Notları

Uluslararası Göç Örgütü (IOM), 07.12.2015

http://www.iom.int/cms/en/sites/iom/home.html

Göç hareketlerinden etkilenen kişi ve gruplara yardım sağlamakla görevli olan Uluslararası Göç Örgütü (International Organization for Migration - IOM), aynı zamanda göç sorunlarının ele alındığı uluslararası bir platform niteliğindedir. Her ne kadar BM ihtisas kuruluşu olmasa da IOM günümüzde, uluslararası alanda göç olgusuna her boyutuyla yaklaşan lider uluslararası örgüt konumundadır.

IOM’in temelleri 1951 yılında Brüksel’de yapılan Uluslararası Göç Konferansı’nda atılmıştır. Bu konferansta alınan karar uyarınca kurulan “Intergovernmental Committee for European Migration”, 1980 yılında “Intergovernmental Committee for Migration” olarak yeniden adlandırılmış ve bu kuruluş 1989 yılında Uluslararası Göç Örgütü adını almıştır.

IOM’in üye sayısı 162’dir.  
IOM yönetiminin başında bir Genel Direktör bulunmakta olup, bu görevi 1 Ekim 2008’ten bu yana William Lacy Swing (ABD) yürütmektedir. IOM’in izleyeceği politikaların belirlenmesinde en üst karar organı tüm üyelerin eşit biçimde temsil edildiği IOM Konseyi’dir.

IOM özellikle sorunlu bölgelerdeki göçmenler ve uluslararası koruma altına alınmalarına gerek görülmeyen şahısların yani iltica başvuruları reddedilenlerin ülkelerine veya üçüncü ülkelere yerleştirilmeleri konusunda geri dönmelerinde ve insan kaçakçılığı mağdurlarına yardımda aktif rol oynamaktadır. Statüsü gereğince IOM’un, görev alanına giren bir konuda faaliyete geçebilmesi için ilgili ülkenin talebi gerekmektedir. Ülke içinde yerlerinden edilmiş kişiler konusunda yetkisi bulunmamakla birlikte IOM, ilgili ülkelerin talebi üzerine bu kişilere de yardım sağlamaktadır. IOM uluslararası göç sorunu ile karşılaşan ülkelerin bu sorunların çözümlenmesinde yararlandıkları uluslararası bir forum niteliğindedir.

IOM göç konusunun 2015 sonrası BM kalkınma gündeminin parçası olması için büyük çaba harcamıştır. 2030 Kalkınma Gündemi’nde göç konusunun yeralmasında Örgüt’ün payı büyüktür.

IOM göç hareketleri dışında son dönemde Libya ve Suriye gibi insani krizlere müdahalede artan ölçüde rol oynayan bir örgüt haline gelmiştir. Örgüt bir yandan, insani yardım politikalarının belirlenmesi aşamasına dahil olmaya, diğer taraftan da bütçesini ve operasyonel yapısını bu duruma uydurmaya gayret göstermektedir.

Başta gönüllü geri dönüşler olmak üzere, göç ve iltica konularının ortak yönlerine ilişkin çalışmalar yürütülmesini teminen IOM ile ilgili uluslararası kuruluşlar arasında bir stratejik işbirliği oluşturulmaya çalışılmaktadır. Bu bağlamda, Cenevre’de Küresel Göç Grubu (Global Migration Group - GMG) adı altında konuyla ilgili uluslararası kuruluşların temsilcileri 2003 yılından bu yana düzenli aralıklarla biraraya gelmektedir. Kuruluşunda altı üyesi olan GMG’nin günümüzde 15 üyesi bulunmaktadır (IOM, ILO, WHO, UN Women, UNDP, UNHCR, UNDESA, UNICEF, OHCHR, UNESCO, UNITAR, UNCTAD, UNFPA, UNODC ve Dünya Bankası). BM Bölgesel Komisyonları da GMG’ye katılımda bulunmaktadır.

Türkiye-IOM İlişkileri

Türkiye, IOM çalışmalarına uzun süre gözlemci olarak katıldıktan sonra, 30 Kasım 2004 tarihinde bu kuruluşa üye olmuştur. Örgütün İstanbul ve Ankara’da birer temsilciliği bulunmaktadır. Türkiye ile IOM arasında 1995 yılında imzalanan “IOM’in Türkiye’deki Hukuki Durumu, Ayrıcalıkları ve Dokunulmazlıkları” başlıklı anlaşma, 2004 yılında yürürlüğe girmiş, Türkiye aynı yıl Cenevre’de yapılan 88. IOM Konseyi toplantısında üyeliğe kabul edilmiştir.

Türkiye ile IOM arasındaki işbirliği daha çok yasadışı göç ve insan ticareti ile mücadele alanında yoğunlaşmaktadır. Özellikle son dönemde yaşanan insani krizlerde göçmenlere yardım edilmesini teminen, Türkiye ile IOM tarafından ortak başarılı çalışmalar yapılmıştır. Türkiye, IOM’in çalışmalarına aktif olarak katılmakta, özellikle göç alanında uluslararası politikalar oluşturulması ve göçmenlerin haklarının korunması konularında yakın işbirliği sürdürmektedir. Ayrıca, IOM GFMD Dönem Başkanlığımız sırasında da Forum’a katkılarını sürdürmüştür.